بلانکیت (بوراکس)؛ سم سفیدی که به نام “ماده نگهدارنده” فروخته میشود
اخیراً نام “بوراکس” یا “بلانکیت” را در اخبار و هشدارهای بهداشتی زیاد شنیدهاید. این ماده شیمیایی صنعتی که متأسفانه در برخی واحدهای تولید مواد غذایی غیرمجاز استفاده میشود، تهدیدی جدی برای سلامت عمومی است. اگر میپرسید “چرا بوراکس اینقدر خطرناک است؟” یا “کدام مواد غذایی ممکن است آلوده باشند؟”، این مقاله پاسخ همه سوالات شما را با استناد به تحقیقات علمی و هشدارهای سازمان غذا و دارو میدهد.
بلانکیت (بوراکس) دقیقاً چیست و چرا در غذا استفاده میشود؟
بوراکس با فرمول شیمیایی سدیم تترابورات، یک ماده معدنی و ترکیب بور است که در صنعت کاربردهای گستردهای دارد:
-
تولید شیشه و سرامیک
-
مواد شوینده و ضدعفونیکننده
-
حشرهکشها
-
جوشآوری در جوشکاری
چرا در مواد غذایی استفاده میشود؟ (به صورت غیرمجاز و خطرناک):
-
تثبیت رنگ و جلوگیری از تغییر رنگ
-
ایجاد بافت ترد و جویدنی (مثلاً در نبات و برخی شیرینیها)
-
افزایش ماندگاری کاذب و عمل کردن به عنوان نگهدارنده ارزانقیمت
-
حجیمنمایی محصول (مثلاً در تولید برخی ترشیها و خیارشور)
۷ خطر اصلی بوراکس برای سلامتی بدن
۱. مسمومیت حاد و فوری (به ویژه در کودکان)
-
حتی مصرف مقادیر کم (۵-۱۰ گرم) میتواند باعث مسمومیت شدید شود.
-
علائم: تهوع، استفراغ شدید، دردهای شکمی، اسهال خونی، سردرد، ضعف و بثورات پوستی.
-
در کودکان ممکن است با علائم سرماخوردگی اشتباه گرفته شود.
۲. آسیب کلیوی برگشتناپذیر
-
بوراکس پس از جذب، عمدتاً از طریق کلیهها دفع میشود.
-
مصرف مداوم باعث تخریب سلولهای کلیوی (نفرونها) میشود.
-
در نهایت میتواند منجر به نارسایی مزمن کلیه و نیاز به دیالیز شود.
۳. اختلال در سیستم تولیدمثل و باروری
-
مطالعات نشان میدهد بوراکس میتواند بر سیستم اندوکرین (هورمونی) تأثیر بگذارد.
-
باعث کاهش کیفیت اسپرم در مردان و اختلال در تخمکگذاری در زنان میشود.
-
برای زنان باردار بسیار خطرناک است و ممکن است باعث ناهنجاریهای جنینی شود.
۴. آسیب کبدی
-
کبد به عنوان دومین مرکز متابولیسم و دفع بوراکس، تحت فشار قرار میگیرد.
-
میتواند باعث التهاب کبد (هپاتیت شیمیایی) و در طولانیمدت فیبروز کبدی شود.
۵. تحریک سیستم گوارش و زخم معده
-
بوراکس باعث تحریک شدید مخاط دهان، مری و معده میشود.
-
مصرف مداوم آن با ایجاد زخمهای گوارشی و اختلال در جذب مواد مغذی همراه است.
۶. تأثیرات عصبی و رفتاری
-
گزارشهایی از سرگیجه، سردرگمی، لرزش و تشنج در مسمومیت با بوراکس وجود دارد.
-
در کودکان ممکن است با بیشفعالی (ADHD) و اختلالات یادگیری مرتبط باشد.
۷. افزایش خطر سرطانزایی (در بلندمدت)
-
اگرچه بوراکس به طور قطعی در گروه مواد سرطانزای انسانی قرار نگرفته، اما سازمانهای بهداشتی آن را یک ماده با پتانسیل سرطانزایی میدانند.
-
تجمع بور در بافتها میتواند باعث استرس اکسیداتیو و آسیب DNA شود.
کدام مواد غذایی بیشتر در معرض آلودگی به بوراکس هستند؟
بر اساس گزارشهای سازمان غذا و دارو و بررسیهای آزمایشگاهی:
| ماده غذایی | دلیل افزودن بوراکس | نشانههای احتمالی آلودگی |
|---|---|---|
| نبات و آبنباتهای سنتی | ایجاد تردی کاذب و شفافیت بیش از حد | شیشهای بودن، سفتی غیرعادی، حلشدن سریع با حالت ژلهای در آب سرد |
| خیارشور و ترشیهای غیربهداشتی | ترد نگه داشتن و جلوگیری از نرم شدن | تردی غیرطبیعی و صدای “کرش” زیاد هنگام گاز زدن |
| فرآوردههای گوشتی غیرمجاز (سوسیس، کالباس دستساز) | نگهدارنده ارزان و تثبیت رنگ | رنگ صورتی غیرعادی ماندگار، بافت بیش از حد سفت |
| برنج و حبوبات (در موارد تقلب) | سنگیننمایی و افزایش وزن کاذب | – |
| پنیر و محصولات لبنی غیرپاستوریزه | – | – |
جدول خلاصه: مقایسه اثرات کوتاهمدت و بلندمدت بوراکس
| دوره مصرف | اثرات احتمالی |
|---|---|
| یکباره (حاد) | مسمومیت گوارشی شدید، بثورات پوستی، سردرد |
| کوتاهمدت (چند هفته) | تهوع متناوب، ضعف، کاهش اشتها، علائم کلیوی اولیه |
| بلندمدت (مزمن) | نارسایی کلیه، آسیب کبدی، ناباروری، افزایش خطر سرطان |
راههای تشخیص و پیشگیری: چگونه از خود محافظت کنیم؟
روشهای شناسایی مواد غذایی آلوده (تستهای اولیه):
-
تست نبات در آب سرد: تکهای از نبات را در آب سرد بیندازید. اگر به سرعت با حالت ژلهای حل شد، احتمال آلودگی وجود دارد.
-
تست ترشی: خیارشور آلوده به بوراکس، اغلب بیش از حد ترد است و پس از ماندن، تغییر رنگ و نرمی طبیعی ندارد.
-
خرید از مراکز معتبر: تنها راه مطمئن، خرید محصولات دارای پروانه بهداشت، نشان سیب سلامت و بارکد شناسایی از فروشگاههای معتبر است.
۴ توصیه طلایی برای پیشگیری:
۱. هرگز از فروشندگان دورهگرد و فاقد مجوز مواد غذایی نخرید.
۲. به ظاهر غیرطبیعی محصولات (شفافیت یا تردی بیش از حد) شک کنید.
۳. برچسب محصولات صنعتی را مطالعه کنید. حضور “بوراکس” یا “سدیم تترابورات” در فهرست مواد تشکیلدهنده هر محصول غذایی، خط قرمز است.
۴. در صورت مشاهده هرگونه علائم مسمومیت پس از مصرف یک ماده غذایی، بلافاصله به پزشک مراجعه کرده و نمونه ماده غذایی را برای آزمایشگاه حفظ کنید.
وضعیت قانونی بوراکس در ایران و جهان
-
در ایران: افزودن بوراکس به هرگونه ماده غذایی ممنوع است و سازمان غذا و دارو آن را تقلب در صنعت غذایی محسوب میکند.
-
در اتحادیه اروپا و آمریکا: استفاده از بوراکس در غذا کاملاً ممنوع است و تنها در مقادیر بسیار محدود و کنترلشده در برخی خمیردندانها مجاز است.
-
مجازات: تولید و توزیع مواد غذایی حاوی بوراکس، جرم کیفری بوده و پیگرد قانونی دارد.
سخن پایانی: یک هشدار جدی
بوراکس یک سم تجمعپذیر است. ممکن است اثرات مصرف کمِ آن فوراً ظاهر نشود، اما در طول ماهها و سالها در بدن انباشته شده و مانند یک بمب ساعتی عمل کند. سلامتی خود و خانوادهتان را به خطر نیندازید. با خرید آگاهانه و گزارش موارد مشکوک به سازمان غذا و دارو (۱۲۴)، هم از خود محافظت کنید و هم به سلامت جامعه کمک نمایید.
آیا شما تجربه یا اطلاعاتی درباره مواد غذایی آلوده دارید؟ دیدگاه خود را به اشتراک بگذارید.
